Para arzı tek bir kasadaki nakit toplamı değildir. Hangi ödeme ve tasarruf araçlarının kapsandığına göre farklı büyüklükler hesaplanır. M1, M2 ve M3 aynı ekonominin iç içe geçen kapsamlarını gösterir; üçünü toplamak aynı kalemleri tekrar saymak olur.
Dar tanımdan geniş tanıma
TCMB’nin Şubat 2026 dönemli Parasal Gelişmeler Raporu’ndaki bileşen tablosu aşağıdaki kapsam ayrımını gösterir. Buradaki tutarlar ise yalnızca yapıyı anlatan varsayımsal birimlerden oluşur; Türkiye’de ölçülen para miktarları değildir.
| Gösterge | Kapsama eklenen kalemler | Örnek toplam |
|---|---|---|
| M1 | Bankalar dışındaki para 10 + TL vadesiz mevduat 30 + YP vadesiz mevduatın TL karşılığı 20 | 60 |
| M2 | M1 60 + TL vadeli mevduat 25 + YP vadeli mevduatın TL karşılığı 15 | 100 |
| M3 | M2 100 + repo fonları 4 + para piyasası fonları 5 + kapsamdaki ihraç edilmiş menkul değerler 1 | 110 |
Tablo ana başlıkları gösterir. Her tür tahvil veya yatırım fonunun M3’e dahil olduğu sonucu çıkmaz; istatistiğin kapsadığı kuruluş, araç ve karşı taraf tanımları geçerlidir. Uluslararası karşılaştırmada da aynı M harfinin altında aynı ulusal kapsamın bulunduğunu varsaymayın.
Aktarma işlemi kapsamları farklı etkiler
Örnekte bir kişi vadesiz mevduattan vadeli mevduata 5 birim geçirirse, başka hiçbir şey değişmediğinde M1 60’tan 55’e iner. M2 100, M3 110 olarak kalır. Dar tanımdaki düşüşün nedeni bu örnekte paranın geniş kapsamdan çıkması değil, iç sınıfının değişmesidir.
Bir yabancı para mevduatın döviz tutarı sabitken TL karşılığı kurla değişebilir. Varsayımsal 100 döviz biriminin kuru 30 TL’den 33 TL’ye çıkarsa karşılık 3.000 TL’den 3.300 TL’ye yükselir. Hesaba yeni döviz yatırılmamıştır. TCMB’nin kur etkisi incelemesi stok artışıyla bu değerleme etkisini ayırmanın gerekçesini açıklar.
Serileri eşleştirme kaydı
Karşılaştırmada tam seri adını, tarihini, haftalık veya aylık sıklığını ve birimini yazın. Bin TL ile milyon TL’yi aynı sütunda kullanmayın; dönem sonu stokunu dönem içi işlem toplamı gibi okumayın. Kapsam değişikliği varsa metaveri ve revizyon duyurusuna dönün.
Para arzındaki nominal artıştan tek başına aynı oranda fiyat artışı sonucu çıkmaz. Kapsam, kur değerlemesi ve finansal araçlar arasındaki geçişler bilinmeden böyle bir yorumun hesabı kurulmuş olmaz.
Yorumlar